Geschiedenis

De ontstaansgeschiedenis begint zo’n 2000 jaar voor Christus, wanneer na de laatste ijstijd door stijgend waterpeil de rivier de Rijn een nieuwe noordelijke tak krijgt, de rivier de Vecht. Hofstede Sterreschans ligt deels op een oude oeverwal van een oude loop van de Vecht en in de bedding van de Ruige Aa. De grondsoort is door kleiafzetting van de rivier de Vecht, grotendeels zware klei.

Vanaf de 10e eeuw wordt een begin gemaakt met de ontginning van de Hollandse-Utrechtse veengebieden. Een belangrijke ontginningsas vanaf de oude Vecht lijkt de vaart (nu sloot)  langs het huidige oprijpad vanaf de Rijksstraatweg te zijn (de Hobbelaan). Deze Hobbelaan (oprijpad) liep door tot in Nieuwe ter Aa en is ergens in de 12e eeuw ontstaan.

De vaarverbinding Utrecht – Amsterdam liep eerst door de Stadswetering (zuidgrens Hofstede Sterreschans) en is in de 13e eeuw gegraven. Door capaciteitsgebrek, plus een te groot peilverschil met de Amsteldelta, waren de beide steden genoodzaakt een nieuwe vaart te graven en nieuwe sluis te bouwen. In de 14e eeuw werd dit gedaan, waaromheen door bedrijvigheid  het dorp Nieuwersluis (afgeleid van ‘nieuwe sluis’) ontstond.

Sterreschans ontleent zijn naam aan het vanaf 1688 verdwenen stervormige verdedigingswerk de Starreschans.

(Bron: Vestingen en fortificaties in Gelderland, Holland, Utrecht en Duitsland, kopergravure door J. Harrewijn in circa 1674. Gelders Archief)

(Bron: Vestingen en fortificaties in Gelderland, Holland, Utrecht en Duitsland, kopergravure door J. Harrewijn in circa 1674. Gelders Archief)

Op een kaart uit 1660 zijn de eerste tekenen van het ontstaan van het huidige Sterreschans te zien, eerst een meer boerderijachtige bebouwing, later het in fasen gebouwde huis aan de Vecht, zoals dat er heden nog staat.

Op een kaart uit 1769 is voor het eerst een zichtlijn in het huidige Hofstede Sterreschans zichtbaar. Dit duidt op de parkaanleg.

In 1815 koopt de Amsterdamse lakenkoopman Adriaan Paets van Troostwijk de buitenplaats Sterreschans.

Paets van Troostwijk

Adriaan Paets van Troostwijk
(bron: H.A.M. Snelders, Het Gezelschap der Hollandsche Scheikundigen)

 

Uit nieuw historisch onderzoek in 2012 is gebleken dat het ontwerp van Hofstede Sterreschans van tuinarchitect van Laar is en niet van de eerder gedachte Zocher.
Parken van van Laar zijn veel zeldzamer dan parken van Zocher.

Kaart aanleg Hofstede Sterreschans

Opmeting parkaanleg Sterreschans door landmeter Vesters uit 1827

Door een huwelijk van een nazaat met enigst kind en dochter van de heer Doude, is de familienaam op verzoek van de heer Doude later tot Doude van Troostwijk veranderd. Adriaan heeft zijn geld in de handel verdiend.

Daarnaast was hij een succesvol wetenschapper, mede-oprichter van het ‘Gezelschap der Hollandsche Scheikundigen’.
Wikipedia: http://nl.wikipedia.org/wiki/Hollandse_Scheikundigen

Adriaan is bekend van:

http://wwwextern.ubn.ru.nl/BookReader/MMUBN000000_028025083/#page/2/mode/2up

Verhandeling boek

Vermoedelijk het allereerste boek ter wereld over de relatie tussen luchtkwaliteit en bomen.

Het oorspronkelijke Sterreschans bestaat in het verre verleden uit een parkdeel met daaromheen uitgestrekte weilanden en meerdere boerderijen. De oorspronkelijke opzet van landgoederen in het algemeen was dat de opbrengst van de boerderijen zowel de uitgaven voor onderhoud van het parkdeel, als die van de boerderijen dekten. Een park zonder economische dragers kost altijd geld. Oorspronkelijk was het landgoed Sterreschans ongeveer 135 ha groot. Door aanleg van de spoorlijn Amsterdam – Utrecht is de meerderheid van de weilanden (lagen aan de westkant van het spoor), en daarmee de inkomsten, verloren gegaan.

Tolhuisboerderij in Merwedekanaal trace aanleg

Trace-tekening van aan te leggen Merwedekanaal (nu ARK geheten). Met in dit trace een van de twee verdwenen boerderijen van Hofstede Sterreschans.
Klik op de foto voor een uitvergroting. Links onder staat het oude station Nieuwersluis.

Door aanleg van het Amsterdam Rijn Kanaal (=ARK), een tweede boerderij verdween en aanleg en later uitbreiding van het Fort Nieuwersluis, is het landgoed teruggebracht tot een buitenplaats van ongeveer 23 ha. Zie de tekening van de oorspronkelijke parkaanleg hierboven.

Station Nieuwersluis

Station Nieuwersluis

Brug Merwedekanaal + station Nieuwesluis

Voetgangersbrug over Merwedekanaal om station Nieuwersluis bereikbaar te houden.

 

De huidige spoorlijn en het ARK lopen ter hoogte van de brug links van het eiland, ongeveer evenwijdig aan de sloten. De uitgestrekte weilanden ten westen van de aanlegtekening staan niet op de tekening van het parkdeel.

Meer informatie over Hofstede Sterreschans is te vinden op de website van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. Vanuit hier kan naar deelonderdelen worden ingezoomd: https://cultureelerfgoed.nl/sterreschans

F.A. Doude van Troostwijk is sinds 1995 eigenaar van Hofstede Sterreschans. Sindsdien loopt er een uitvoerig restauratieprogramma om 80 jaar achterstallig onderhoud weg te werken.